Standardy ochrony dzieci – zasady bezpiecznych relacji

Standardy ochrony małoletnich to obowiązkowe zasady i procedury, które mają zapewnić dzieciom bezpieczeństwo, poszanowanie godności oraz ochronę przed przemocą w każdej instytucji pracującej z osobami poniżej 18. roku życia. Określają między innymi granice kontaktu personelu z dziećmi, zasady relacji rówieśniczych i sposób reagowania na podejrzenie krzywdzenia.

Czym są standardy ochrony małoletnich?

Standardy ochrony małoletnich, nazywane też standardami ochrony dzieci, wynikają z przepisów określanych jako Ustawa Kamilka. Placówka, która pracuje z dziećmi, powinna mieć dokument opisujący zasady zapobiegania krzywdzeniu, rozpoznawania zagrożeń i podejmowania interwencji.

Małoletni to osoba, która nie ukończyła 18 lat. Standardy mają stworzyć środowisko oparte na szacunku, życzliwości i bezpieczeństwie. Nie są wyłącznie formalnym dokumentem. Powinny być znane personelowi, dzieciom i ich rodzicom lub opiekunom, a także dostępne w wersji zrozumiałej dla dzieci.

Jakie zachowania są krzywdzeniem dziecka?

Krzywdzenie może być działaniem celowym albo wynikać z zaniedbania. Jego skutkiem może być pogorszenie stanu fizycznego, psychicznego lub emocjonalnego dziecka. Do krzywdzenia może dojść ze strony osoby dorosłej, rówieśnika albo innej osoby mającej kontakt z dzieckiem.

Forma krzywdzenia	Przykłady zachowań
Przemoc fizyczna	Bicie, popychanie, szarpanie, szczypanie, kopanie, duszenie lub naruszanie nietykalności fizycznej.
Przemoc psychiczna	Poniżanie, ośmieszanie, wyzywanie, upokarzanie, zastraszanie, wykluczanie i uporczywe lekceważenie.
Wykorzystanie seksualne	Naruszenie sfery intymnej dziecka, zmuszanie do oglądania nagości lub wykonywania zdjęć i nagrań o charakterze intymnym.
Zaniedbanie	Niezaspokajanie podstawowych potrzeb, brak właściwej opieki, niedożywienie, zaniedbanie higieniczne lub nieudzielenie potrzebnej pomocy.

Przewiń tabelę w bok →

Także przemoc w internecie, w tym nękanie, publikowanie ośmieszających materiałów, groźby, hejt i rozpowszechnianie wizerunku bez zgody, wymaga reakcji. Zasady ochrony powinny obejmować zarówno kontakty bezpośrednie, jak i komunikację elektroniczną.

Zasady bezpiecznych relacji

Relacje personelu z dzieckiem

Osoby zatrudnione w placówce, praktykanci, stażyści i współpracownicy mają obowiązek traktować dziecko z szacunkiem, uwzględniać jego godność i potrzeby oraz działać adekwatnie do sytuacji. Dorosły nie może wykorzystywać przewagi fizycznej, stanowiska ani zaufania dziecka.

Niedopuszczalne zachowania personelu obejmują:

Bicie, szturchanie, popychanie, zastraszanie lub inne formy przemocy.
Zawstydzanie, poniżanie, wyśmiewanie, obrażanie i używanie wulgarnych słów lub gestów.
Dotykanie dziecka w sposób niestosowny albo naruszający jego przestrzeń intymną.
Składanie propozycji o charakterze seksualnym lub komentowanie wyglądu i atrakcyjności seksualnej.
Proponowanie alkoholu, wyrobów tytoniowych albo nielegalnych substancji.
Zapraszanie dziecka do prywatnego mieszkania lub organizowanie prywatnych spotkań poza obowiązkami służbowymi.
Kontaktowanie się w sprawach służbowych przez prywatne kanały, jeżeli placówka przewiduje oficjalny e-mail lub telefon.

Kontakt fizyczny może być uzasadniony tylko wtedy, gdy wynika z potrzeb dziecka, sytuacji opiekuńczej lub bezpieczeństwa i nie narusza jego granic. Dziecko, które czuje się niekomfortowo z powodu słów albo zachowania dorosłego, może zgłosić to opiekunowi, dyrektorowi, nauczycielowi lub innej zaufanej osobie.

Relacje między dziećmi

Zasady bezpiecznych relacji rówieśniczych dotyczą spotkań bezpośrednich i kontaktu w internecie. Każde dziecko ma prawo do szacunku, prywatności, własnego zdania i bezpiecznej przestrzeni. Granice drugiej osoby trzeba respektować także wtedy, gdy sytuacja jest przedstawiana jako żart.

Bezpieczne relacje rówieśnicze opierają się na następujących zasadach:

Traktuj innych z szacunkiem, nie wykluczaj ich i respektuj ich prawo do odmowy kontaktu.
Słuchaj, gdy ktoś mówi, nie przerywaj i używaj języka, który nie rani.
Nie bij, nie popychaj, nie kop, nie przytrzymuj siłą i nie naruszaj cudzej przestrzeni intymnej.
Nie wyśmiewaj, nie zawstydzaj, nie obrażaj, nie obgaduj i nie rozpowszechniaj krzywdzących komentarzy.
Nie przeglądaj cudzych rzeczy, nie zabieraj ich bez zgody i nie publikuj zdjęć, nagrań ani danych bez zgody osoby przedstawionej.
Nie stosuj cyberprzemocy, nie przesyłaj dalej ośmieszających materiałów i reaguj na hejt w sieci.

Konflikt można próbować rozwiązać przez spokojną rozmowę. Najpierw należy przerwać kłótnię, nazwać problem, wysłuchać drugiej osoby i poszukać rozwiązania, które nie narusza niczyich granic. Gdy rozmowa nie pomaga albo pojawia się przemoc, trzeba zwrócić się do opiekuna lub innej osoby dorosłej. Dziecko nie ma obowiązku samodzielnie rozwiązywać sytuacji zagrażającej jego bezpieczeństwu.

Jak reagować na podejrzenie krzywdzenia?

Nie trzeba mieć pewności, że doszło do przemocy, aby przekazać niepokojącą informację. Sygnałem mogą być obrażenia, nagła zmiana zachowania, lęk przed konkretną osobą, wycofanie, powtarzające się upokarzanie albo wiadomości i materiały wskazujące na cyberprzemoc.

W przypadku podejrzenia krzywdzenia postępuj według następującej kolejności:

Zauważ sytuację i potraktuj sygnały poważnie. Nie bagatelizuj wypowiedzi dziecka ani nie obwiniaj go za to, co się wydarzyło.
Zapewnij dziecku spokojną rozmowę i bezpieczeństwo. Wysłuchaj go bez naciskania na szczegóły oraz nie obiecuj pełnej tajemnicy, jeśli konieczne będzie zgłoszenie sprawy.
Przekaż informację dyrektorowi, wyznaczonej osobie odpowiedzialnej za ochronę dzieci, opiekunowi grupy lub innemu pracownikowi wskazanemu w standardach placówki.
Pozostaw dalsze działania osobom odpowiedzialnym za interwencję. Placówka powinna uruchomić procedurę adekwatną do sytuacji, udokumentować zgłoszenie i zapewnić dziecku wsparcie.
Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, skontaktuj się z numerem alarmowym 112.

Zgłoszenie nie jest donosicielstwem. To forma ochrony dziecka i sposób na przerwanie obojętności. Informację należy przekazać także wtedy, gdy krzywdzenie dotyczy innego dziecka, dzieje się poza placówką albo odbywa się w internecie.

Gdzie szukać pomocy?

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111 jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży potrzebujących rozmowy lub wsparcia. Całodobowa infolinia 800 080 222 zapewnia pomoc dzieciom, młodzieży, rodzicom i opiekunom.

W pierwszej kolejności można też zgłosić się do dyrektora placówki, nauczyciela, opiekuna grupy, pedagoga, psychologa albo innej osoby dorosłej, której dziecko ufa.

Bezpieczna relacja zawsze opiera się na szacunku dla godności i granic dziecka. Każde podejrzenie krzywdzenia wymaga reakcji, a odpowiedzialność za uruchomienie pomocy spoczywa przede wszystkim na dorosłych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej, psychologicznej ani interwencji właściwych służb.